Nâzım Sahne’nin İlk Oyunu “Ay, Carmela” İzmir’de Seyirciyle Buluştu
Kemeraltı girişindeki binasında 2018 yılından bu yana farklı tiyatro topluluklarını, konserleri ve stand-up gösterilerini ağırlayan Nâzım Hikmet Kültür Merkezi, bu sezon kendi bünyesinde kurduğu Nâzım Sahne ile izleyici karşısına çıkıyor. Koordinatörlüğünü Metin Tülü’nün üstlendiği topluluk, 2026-27 sanat sezonu için hazırladığı ilk oyunu Jose Sanchis Siniesterra’nın “Ay, Carmela” metniyle ortaya koydu.
Semih Çelenk’in yönettiği oyunda başrolleri Murat Çidamlı ile Özge Kırıkoğlu Çidamlı paylaşıyor. “Ay, Carmela”, 12 Kasım akşamı seyirciyle ilk kez buluştu.
Kemeraltı’ndaki Sahne Artık Kendi Yapımını Üretiyor
Metin Tülü, Nâzım Sahne’nin kuruluş gerekçesini anlatırken yalnızca yeni tiyatro prodüksiyonları gerçekleştirmeyi amaçlamadıklarını vurguluyor. Hedef, yaşadığımız zamana yakından bakan, sorular soran ve seyircisiyle birlikte düşünen kalıcı bir tiyatro topluluğu oluşturmak.
Bu tercih, kentin kültür-sanat gündeminin de bir parçası. İzmir’de sahne sanatlarına duyulan ilgi son dönemde yeni yapımlarla birlikte artıyor; şairin anısına düzenlenen programlar da seyirciyle buluşmayı sürdürüyor. Bunun son örneklerinden biri, Semiha Berksoy’un Nâzım Hikmet’e seslenişinin film gösterimiyle izleyiciye ulaşması oldu.
İç Savaşın Ortasında Kalan İki Varyete Sanatçısı
Oyunun merkezinde iki gezgin varyete sanatçısı, Carmela ile Paulino var. İspanya İç Savaşı sırasında yanlışlıkla Cumhuriyet hükümetine karşı ayaklanan Francocu güçlerin denetimindeki bölgeye düşen ikilinin hikâyesi sahneye taşınıyor.
“Ay, Carmela” 1986’da, İç Savaş’ın 50. yıldönümünde yazıldı. O yıl dönemin İspanya hükümeti, iç savaşın anılmaya değer bir olay olmadığını ve tarihe bırakılması gerektiğini savunan bir açıklama yayımladı. İspanyol yazar Siniesterra metni tam da bu nedenle, yazarının ifadesiyle unutmaya ve örtbas etmeye karşı hatırlamak için kaleme aldı.
Oyun, Türk tiyatro izleyicisinin de yabancısı değil. Türkiye’de ilk olarak Ankara Sanat Tiyatrosu’nda sahnelenen yapım, ardından Devlet Tiyatroları ile İstanbul ve Antalya Şehir Tiyatroları dahil pek çok topluluk tarafından oynandı. Siniesterra’nın metninden yola çıkan Angelo Savelli’nin “Carmela ve Paulino”su ve Carlos Saura’nın aynı metinden beslenen filmi de bu ilginin parçası.
Çelenk’ten Bellek ve Faşizme Karşı Tavır Vurgusu
Gökçen Düzkaya, prömiyeri 12 Kasım’da yapılan oyunun yönetmeni Semih Çelenk ile “Ay, Carmela” ve prova sürecini konuştu. Çelenk, oyunun ilk bakışta iki kişilik, müzikli, danslı, dekorsuz ve az kostümlü bir yapım olduğunu hatırlatıyor; bu özelliklerin Türkiye’de oyun seçerken belirleyici olabildiğini söylüyor.
Yönetmene göre metnin sorduğu sorular hâlâ yakıcı: Faşizm koşullarında sanat yapmak mümkün müdür, sanat bu koşullarda neye hizmet eder, kendi tarafını neye göre seçer? Çelenk, tiyatronun Türkiye’de çoğu zaman yaşamla bağı fazla düşünülmeyen folklorik bir tekrar eylemine indirgendiğini de dile getiriyor. Dekor, kostüm, oyuncu sayısı ve telif gibi kalemlerin, bağımsız topluluklar için oyunun ne söylediğinden bile öne geçebildiğini ekliyor. Bir tiyatrocu hikâyesi olmasının da sahneler açısından ayrı bir çekicilik yarattığını belirtiyor.
Çelenk’e göre oyunun asıl derdi bellek. Ezilen halkların en önemli sorununun belleği diri tutmak, mücadelenin kazanımlarını kuşaktan kuşağa aktarmak olduğunu söylüyor. Konuşmasında Yunanistan’daki “Oxi Day”i, yani faşizme karşı “Hayır Günü”nü örnek veriyor: 28 Ekim 1940’ta İtalya’nın faşist lideri Benito Mussolini’nin ültimatomuna dönemin Başbakanı Yannis Metaksas tek kelimeyle yanıt vermişti. Oxi! Ülke, sonraki yıllarda bir de Nazi işgaline karşı büyük direniş göstermiş, iki direnişte 100.000’e yakın insan yaşamını yitirmişti.
Yönetmen, açık faşizmin yarattığı yıkımın ardından gelen dönemlerde örtük bir faşizmin yerleştiğini savunuyor. Örtük faşizmin de adı konmamış ağır bir tür olduğunu, yurttaş haklarının askıda kaldığını, ırkçılık ve ayrımcılığın öne çıktığını anlatıyor. İki başlıkta topluyor meseleyi: faşizme karşı tavır ve bellek.
Çelenk, oyunun finaline bu çerçevede küçük bir müdahale yaptıklarını da açıklıyor. Güvenilen pek çok sanatsal ve politik figürün eriyip gittiği, satıldığı, döndüğü bir çağda kişilere değilse bile sanat fikrine güvenilmesi gerektiğini vurguluyor. Sözlerini Türkçedeki “Ağaca dayanma çürür, insana dayanma ölür” deyişiyle bağlıyor; insanın tarihte ve mücadelede ürettiği değerlerin, bu değerlere inanan başka insanlarla buluştuğunda yeni bir cümleye dönüştüğünü söylüyor.

Bir yanıt yazın