Dizi Sektöründe Reklam Gelirleri Düşerken Fatura Emekçiye mi Kesiliyor?
Televizyon kanallarının reklam gelirleri son 30 yılın en düşük seviyesine geriledi. Eylül ayında dizi sektöründe yaşanan bu düşüş, kanallarla yapım şirketleri arasında indirim pazarlığını gündeme getirdi. Kamuoyuna yansıyan görüşmelerde kanalların yapım şirketlerinden yüzde 25 indirim istediği iddia edilirken, krizin faturasının emekçilerin ücretlerine yansıtılacağı yönündeki iddia tepki topladı.
Ekonomim’in hazırladığı habere göre geçen sezon bölüm başına ortalama yapım bütçesi 14 milyon liraydı. Bu sezon aynı kalem 22,5 milyon liraya yükseldi. Buna karşın önceki sezon televizyonda yayınlanan dizi sayısı 44’ten 36’ya, bölüm sayısı ise 860’tan 712’ye indi. Bütçe sıkıntısı nedeniyle birçok dizi yayından kaldırıldı.
Reklam Gelirlerinde Son 30 Yılın En Dip Seviyesi
Sine-Sen Genel Başkanı Galip Görür, ücret tartışmasının arkasındaki niyeti açık sözlerle anlattı: “Amaç reklam gelirlerinin düşmesiyle oluşan krizin faturasını emekçilerin sırtına yüklemek.”
Sinema eleştirmeni ve öğretim üyesi Dr. Murat Tırpan ise sorunun adlandırılmasına itiraz ediyor. Tırpan’a göre ekran, üç sezon önce 57 diziyle açılmıştı; bu yıl sayı 36’ya indi ve sonbaharda erken finaller peş peşe geldi, bir dizi dördüncü bölümünde iptal edildi. Tırpan, Ekim’in televizyon reklamında son 30 yılın en zayıf ayı olduğu bilgisini paylaşarak saatlik kuşakların önemli bir kısmının boş kaldığını, bir Şampiyonlar Ligi maçının aynı akşam dört diziyi birden yayından silebildiğini aktardı.
Tırpan, “Set emekçisinden bozuk bir reklam makinesini sübvanse etmesini istemek kriz yönetimi değil, primetime şivesiyle yürüyen bir sınıf siyasetidir” değerlendirmesini yaptı.
Kamera Arkasındaki Emekçilerden Dayanışma Çağrısı
Yardımcı Yönetmen Tuğçe Kayaarası, yaşanan krizin dijital platformların yaygınlaşmasıyla bağlantılı olduğunu söyledi. İzleyicinin izleme reflekslerinin dijital platforma kaydığını belirten Kayaarası, “Yaşanan ücret ve reklam tartışmasını ulusal kanallarda yaşanan problemin artık ortaya çıkması olarak değerlendiriyorum. Yıllardır yaşanan bu problem bir kangrene dönüştü” dedi.
Sektördeki ücret uçurumuna dikkat çeken Kayaarası, bölüm başı 30 milyona ulaşan rakamları, başrollerin bir ev fiyatına varan ücretlerini ve kamera arkasında çalışanların kazançlarını hatırlatarak makasın “ayyuka çıktığını” ifade etti. İki-üç bölüm sonra bütçe sorunu yüzünden yayından kaldırılan dizileri de anlatan Kayaarası, ödemelerdeki aksamaların yıllardır sürdüğünü, reklam kriziyle birlikte haftalıkların düzgün ödenmemesinin söz konusu olduğunu aktardı.
“2008’den beri sektördeyim fakat geldiğimiz noktada sektör şu an bitme noktasına geldiğini görüyorum” diyen Kayaarası, çözüm olarak daha kısa süreli, maksimum 50-60 dakikalık dizilere dönülmesini önerdi. Kayaarası, “Kimsenin mağdur olmaması için kamera arkasındaki emekçilerin dayanışma içinde yeni bir sistemi getirmeleri gerekiyor” ifadelerini kullandı. Set emeğinin tartışıldığı platformlardan biri de yakın zamanda set emeği başlığıyla duyurulan 37. Ankara Film Festivali oldu.
Sermayenin Kar Marjı Büyürken Makas Açılıyor
Galip Görür, dizi ihracatındaki yüksek kar marjının altını çizdi. “Dizilerin yurtdışına satışlarında yüksek karlar elde ediliyor. 1 milyar dolara varan bir piyasa söz konusu. 160 dakikalık diziler üçe bölünerek satılıyor” diyen Görür, yurtdışına satılan yapımlarda on binlerce dolara varan devlet teşvikleri bulunduğunu hatırlattı. Ona göre sermaye, reklam gelirlerinin azalmasıyla aslında kardan zarar ediyor; buna rağmen “başrol ve star oyuncuların kaşelerini düşürme bahanesiyle sektör emekçilerine bir saldırı” yürütülüyor.
Görür, setlerde çalışma süresinin 16 saate kadar çıktığını, bunun yasal gibi görülerek göz yumulduğunu belirterek sürenin 8 saat olması gerektiğini söyledi. İşsiz kalma süresinin arttığını, proje bazlı kaşelerin günlük hayatı sürdürmeye yetmediğini, setlerin iş sağlığı ve güvenliği açısından en dip seviyede bulunduğunu, mobbingin yaygın olduğunu ve ücretlerin mümkün olduğunca az ve geç ödendiğini dile getirdi.
Sine-Sen Hukuk Birimi Üyesi Haydar Yenmez, reklam verenlerin tutumunu eleştirerek kanal ve yapımcıların bütçe düşürme toplantılarına dikkat çekti: “Zaten emekçilerin sigortaları bile ödenmezken ‘Acaba işçilerden de kesebilir miyiz?’ diye oturup toplantı yapıyor.” Yenmez, “Sendika olarak savunmaya geçeceğiz” dedi.
Oyuncu Levent Üzümcü ise Türk dizilerinin dünyada popüler olmasını, aynı algı ve dünya görüşü etrafında bir araya gelen izleyicilerin bir resmi olarak yorumladı. Dizilerin yayınlandığı kanalların yayın çizgisini eleştiren Üzümcü, devlet bütçesinden, devlet bankalarından ve teşviklerden gelen reklamların bu kanallara sürekli para aktardığını, özel sektörün verdiği reklamdan dönüş alamadığını savundu. Üzümcü’ye göre “kanal ile devlet arasında kurulmuş simbiyotik ilişki” sürdürülemiyor; kanal yapımcıya para veremiyor, yapımcı da “bu büyük balonu şişirmeye” devam edemiyor. Üzümcü ayrıca oyuncuların yakaladıkları yüksek hayat standartlarını kaybetme korkusuyla ses çıkarmadığını ileri sürdü.
Kaynak: Birgün ·
[…] kendisi olamayan karakter, sistemi ayakta tutarken sürekli dışarıdan sınanıyor. Bu durum dizi sektöründe ve suç anlatılarında sıkça karşılaşılan dengelerin ne kadar kırılgan olabileceğini […]